श्रीकांत पाचकवडे
अकोला : काही कलाकार पडद्यावर भूमिका साकारतात; पण काही कलाकार भूमिकेलाच आपले अस्तित्व देतात. नाना पाटेकर हे त्यापैकीच एक. त्यांच्या अभिनयात केवळ संवाद नव्हते, तर त्या संवादांमागची वेदना, आक्रमकता, संवेदना आणि माणूसपण थेट प्रेक्षकांच्या मनाला भिडत असे.
नानांचा चेहरा पडद्यावर दिसला की प्रेक्षकांचे लक्ष आपोआप खिळायचे. त्यांच्या आवाजातील धार, नजरेतील तीव्रता आणि संवादफेकीतील नैसर्गिकपणा ही त्यांची स्वतंत्र ओळख होती. त्यांनी खलनायक रंगवला, तर तो अंगावर काटा आणायचा; संवेदनशील व्यक्ती साकारली, तर डोळ्यांच्या कडा ओलावायच्या; आणि सामान्य माणसाची भूमिका केली, तर तो आपल्याच आसपासचा कुणीतरी वाटायचा.
‘क्रांतिवीर’, ‘परिंदा’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘नटसम्राट’ यांसारख्या कलाकृतींमधून त्यांच्या अभिनयाची ताकद प्रेक्षकांनी अनुभवली. विशेषतः नटसम्राटमधील गणपत बेलवलकर ही भूमिका म्हणजे त्यांच्या अभिनय कारकिर्दीतील एक भावनिक शिखरच. संवादांपेक्षा भावनांना महत्त्व देणारा आणि अभिनयाला कोणत्याही चौकटीत न अडकवणारा हा कलाकार म्हणून नाना कायम स्मरणात राहतील.
नानांच्या अभिनयाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्यांचा अभिनय कधीही कृत्रिम वाटला नाही. ते भूमिका करताना ‘अभिनय’ करत आहेत, असे जाणवायचे नाही; उलट त्या व्यक्तिरेखेत ते पूर्णपणे जगत असल्याचा अनुभव यायचा. म्हणूनच त्यांच्या अनेक भूमिका चित्रपट संपल्यानंतरही मनात रेंगाळत राहिल्या.
आज नाना आपल्यात नसतील, पण कलाकार कधीच मरत नसतो; त्याची कला त्याला अमर करते. नानांनी साकारलेल्या व्यक्तिरेखा, त्यांचे संवाद, त्यांची शैली आणि पडद्यावर उमटवलेली असंख्य भावविश्वे पुढच्या अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहतील.
आज पडद्यावरचा हा बुलंद आवाज शांत झाला आहे…
पण नानांचा आवाज, त्यांचा अभिनय आणि त्यांची कलाकृती रसिकांच्या मनात कायम घुमत राहील.
नाना, तुम्ही पडद्याआड गेलात; पण आमच्या आठवणींच्या पडद्यावर तुमचा चेहरा कायम जिवंत राहील…!
भावपूर्ण श्रद्धांजली!
💐🙏 ॐ शांती ॐ 🙏💐
